Hoe maak je euthanasie bespreekbaar

Op donderdag 24 maart 2011 om elf uur had ik een afspraak op de polikliniek longziekten van het Medisch Centrum Leeuwarden met dr. Ralph Koppers. Dit gesprek had hij voorgesteld naar aanleiding van een mailtje van mij. Het mailtje betrof het overlijden van Aukje van der Heide uit Kollum en mijn eigen angsten ten aanzien van overlijden. En dan met name de angst om stikkend mijn laatste reis aan te vangen. Doctor Koppers was nogal onder de indruk van mijn mailtje en besloot mij dus uit te nodigen voor genoemd gesprek.

Nadat ik mijn scootmobiel voor zijn kamer geparkeerd had, deed ik een paar stappen naar binnen om mij op een stoel neer te laten zakken. Eenmaal gezeten, moest ik eerst mijn ademhaling weer onder controle brengen. Ondanks dat ik alles toegepast had wat ik tot nu toe in het Beatrixoord geleerd heb over ademhaling bij inspanning, stak de kortademigheid zijn lelijke kop weer op na deze paar stapjes. Mij aankijkend merkte ik dat doctor Koppers duidelijk moeite had mij zo te zien vechten voor wat adem. Ik hoorde hem zachtjes het woord “indrukwekkend” uitspreken. Hij stelde voor om maar af te trappen zodat ik de gelegenheid had mijn adem weer onder controle te krijgen.

Over het stikkend sterven heeft hij mij verteld dat dit bijna nooit gebeurt. Indien mogelijk kan met morfine voorkomen worden dat de patiënt het gebrek aam lucht als stikkend ervaart. De kortademigheid verdwijnt daar niet helemaal mee maar de patiënt wordt een stuk rustiger en ervaart de kortademigheid niet meer als stikken. Indien nodig kan naast de morfine ook nog een slaapmiddel toegediend worden. Ondanks dat dit allemaal enorm verlichtend werkt voor de patiënt, blijft het aanzicht uiterst indrukwekkend voor de omstanders als partner, familie en andere naasten. Ook voor de artsen zijn dit soort taferelen, ondanks een zekere mate van gewenning, uiterst onplezierig.

Wat je ook vaak ziet gebeuren is dat de patiënt koolzuur gaat stapelen. Omdat de longen zo verzwakt zijn, kan de koolzuur niet goed meer worden afgeblazen. De longen en het bloed raken verzadigd met koolzuur. Dit heeft vaak tot gevolg dat de patiënt suf wordt en wegvalt. Voordeel hiervan is dat de verschrikkelijke symptomen niet langer ervaren worden op die momenten. Wat er dan gebeurt tijdens die sufheid, verschilt van patiënt tot patiënt. Soms komen ze daar weer uit maar ook gebeurt het vaak dat ze in de sufheid blijven en sterven.

Indien de situatie echt ondraaglijk is en sufheid door stapeling van koolzuur niet intreedt, kan gekozen worden voor hogere doseringen morfine. De patiënt wordt hiermee gesedeerd en raakt in een soort diepe slaap. Door de patiënt in deze toestand te houden, kunnen de artsen kijken wat er gebeurt zonder dat de patiënt hoeft te lijden. Deze vorm, ook wel palliatieve sedatie genoemd, hoeft niet altijd te lijden tot de dood. Soms gebeurt het dat de patiënt toch nog ergens reserves vandaan weet te halen. In die gevallen kan de sedatie opgeheven worden en de leeft de patiënt “nog lang en gelukkig”. In de meeste gevallen is dat trouwens “kort en iets minder gelukkig”. Ook komt het veel voor dat tijdens de sedatie de dood intreedt. In ieder geval laat je met deze methode de natuur zijn werk doen zonder keihard ingrijpen.

Euthanasie is wel een vorm van keihard ingrijpen. Met euthanasie zet je doelbewust het leven van de patiënt, op diens eigen nadrukkelijke verzoek, stil. Dit gebeurt door het intraveneus toedienen van een slaapmiddel gevolgd door een spierverslapper waardoor hart en ademhaling stil gezet worden.

Hoe kom je nou tot zoiets? Hoe maak je zoiets bespreekbaar? Wie begint er over? En wanneer begin je daar nou over? Even voor alle duidelijkheid, we hebben het nu over het keiharde ingrijpen in de vorm van euthanasie.
Van belang is de kennis van het ondraaglijk lijden in de nabije of verdere toekomst ten gevolge van een ernstig chronische aandoening. In mijn geval is dat COPD en daarvan is bekend dat dit zowel dodelijk is als dat dit gepaard kan gaan met een slopende lijdensweg. De eerste stap is het bespreekbaar maken van euthanasie. Je kunt hierover zelf beginnen met b.v. je huisarts. Ook is het mogelijk dat jouw huisarts hier voorzichtig naar informeert. Dit laatste is moeilijk. Het ligt vaak nogal gevoelig bij de patiënt en het valt niet altijd in te schatten of de patiënt hier al aan toe is. Vaak weten COPD patiënten nog niet eens wat hun aan ellende allemaal nog te wachten staat. Of zijn ze nog zo in de ontkenning dat ze er helemaal niets van willen weten. Alsof het absoluut niet over hun gaat. Zelf heb ik wel reacties gehoord als, “Ik heb COPD Gold III, ik rook nog en loop, zwem en fiets. Mij zal dat niet overkomen.” Wat je nu nog kan, biedt geen enkele houvast voor de toekomst. Ook de fase waarin de ziekte zich bevindt vertelt maar weinig over wat je te wachten staat. Zoals al eerder gezegd, er is geen pijl op te trekken en zelfs de meest vooraanstaande longarts zal het niet in z’n hoofd halen een prognose te stellen. Hooguit schets hij wat mogelijkheden die zich zouden kunnen voordoen. Maar zelfs met die geschetste mogelijkheden kun je niet uit de voeten. Het kan allemaal heel anders gaan. Geen pijl op te trekken.

Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met praten over euthanasie. Het is iets waar aan gewend moet worden. Zowel voor de arts als voor jezelf is wennen aan de gedachte een eerste belangrijke stap. En hé, praten over euthanasie betekent absoluut niet dat euthanasie vroeger of later ook daadwerkelijk moet worden toegepast. Zelfs op het allerlaatste moment kun je nog besluiten het niet te doen. It’s your life…
Wanneer je euthanasie bespreekbaar wilt maken is het verstandig daar ook je partner, familie en/of andere naasten daarin te betrekken.

Na regelmatige gesprekken met Romke Wybenga, mijn huisarts, wilde ik toch ook weten hoe doctor Koppers tegenover euthanasie staat. Dat ben ik in het gesprek te weten gekomen. Ook hij staat daar niet onwelwillend tegenover. Ook het MCL staat open voor euthanasie. Wel zijn er artsen die persoonlijk niet aan euthanasie willen meewerken. Vaak is dit dan vanuit een zekere geloofsovertuiging. Dat is aan hen maar vreemd is het wel. Immers, wel ingrijpen in levensverlenging maar niet in levensbeëindiging. Komt beide op hetzelfde neer, volgens mij. Beide is toch een beetje op de stoel van die zogenaamde God gaan zitten. God’s wil niet erkennen en de wil van de arts, levensverlenging, doorduwen.
Voor mij is het een veilig gevoel dat doctor Koppers wil meewerken aan euthanasie als dat gewenst en acceptabel voor hem is. Immers, ook een huisarts is een mens en dus sterfelijk. De dood ligt voor ons allen op de loer en houdt geen enkele rekening met status, leeftijd, goed of slecht en andere aardse onhebbelijkheden. De dood is niet kieskeurig.

Na het uitgebreide gesprek met doctor Koppers gaven we elkaar een hand en namen afscheid. Ik liep terug naar mijn scootmobiel en werd zo mogelijk nog kortademiger dan na de stappen zijn kantoor in. “Man, man, man, je hebt echt niet veel over hoor. Het liefst nam ik je gelijk op.” Toevallig liep een mij bekende longverpleegkundige langs, zag wat er aan de hand was en hoorde de woorden van doctor Koppers. “Wat zou je zelf willen?”, vroeg zij. “Naar een gehandicapten toilet om mijn volle blaas te legen.” Een volle blaas geeft namelijk extra benauwdheid. Mij werd de weg naar zo’n toilet dichtbij gewezen en ik kon er met scootmobiel en al inrijden. Buiten, voor de deur, wachtte doctor Koppers op mij tot ik klaar was.

Eenmaal weer buiten vroeg ik hem wat hij voor mij kon doen als ik me liet opnemen. “Niets, eigenlijk.” zei hij, “Ik kan je een bed bieden in een veilige haven met rust reinheid, zuurstof en prednisolon.” Allemaal zaken die ik thuis ook heb dus zei hij me dat als ik liever thuis was, dat natuurlijk geen enkel probleem is. Mocht ik me bedenken, dan moest ik maar even bellen zodat hij een opname kon regelen. Hij gaf me nog een recept mee voor prednisolon zodat ik naar eigen goeddunken mijn lage dosering wat kon ophogen. “Ga dan liever niet hoger dan 30 mg per dag.” zei hij nog, met in z’n achterhoofd mijn verhaal over het Beatrixoord en medicatie.

Hoe kom ik toch aan zo’n geweldige arts als Ralph Koppers, zul je je afvragen. Voor mij is hij ook een geschenk uit de hemel, zij het niet dat hij me aangewezen is door mijn vorige longarts in Drachten, dokter Henk Los. Toen Bella en ik naar Leeuwarden moesten verhuizen, leek het handiger ook in Leeuwarden een longarts te gaan consulteren. Vooral ingeval opname noodzakelijk is. Voor Bella is er dan veel beter op bezoek te komen. Dokter Los beloofde een passende longarts in Leeuwarden aan mij te koppelen. Hij kende ze goed want de Friese longartsen zitten in dezelfde maatschap. Nu ik de longartsen van het MCL zo langzamerhand allen gezien heb en een klein beetje heb leren kennen, dank ik Henk Los voor zijn excellente keuze. Ik ben heel blij met deze keuze en hoop op een nog langdurige, medische relatie met deze fijne en betrokken longarts. Het MCL heeft overigens een team van prima longartsen waar Ralph er één van is.

25 maart 2011, Leeuwarden, Aldlân Oost, thuis

About these ads

Over oogwerkdotnl

Levenslustige man, geboren in het jaar 1957 te Vlaardingen. Opgegroeid in Delfzijl en thans levend in de hoofdstad van Friesland. Zowel passief als actief muziekliefhebber. Kan drummen en een beetje gitaar spelen. Andere grote passie is zeilen. Bij voorkeur in een open boot maar vind het ook heerlijk om met een kajuitjacht op zee te zeilen of met een platbodem op het Wad. Gehuwd met Anna Wolthuizen die eind 1995 met een ernstige vorm van MS geconfronteerd werd. Zelf sinds enige jaren ernstige longproblemen. COPD Gold 4. Dit is de laatste fase van deze chronische ziekte. Waar Anna eerst de patiënt was en ik de gezonde partner, lijken de rollen nu wel omgekeerd. Vaak is Anna de betere van ons tweeën. Waar het zal eindigen en wanneer, is door geen mens met enige zekerheid te zeggen. Ook de longartsen kunnen geen enkele prognose schetsen. Dat ik niet heel lang meer te leven heb, denken ze wel te kunnen zeggen maar hoe lang "niet lang meer" dan is, weten ze ook niet. Natte vinger werk dus. En daar moeten we het dan maar mee doen.
Dit bericht werd geplaatst in Laatste gevecht en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

16 reacties op Hoe maak je euthanasie bespreekbaar

  1. Tam zegt:

    Hoi Hans,

    Ik merk dat je er erg mee bezig bent dat het leven eindig is.
    Ik vind je blog heel informatief en mooi geschreven.
    Het zinnetje “er is geen pijl op te trekken” valt me op.
    Een projectie van mijn eigen interesse in Indianen of…
    wat heb jij allemaal uitgespookt in een vorig leven? ;)

    Beroepsmatig gezien, weet ik wel wat zaken af rondom sterven en het hiernamaals uit wat ik heb meegemaakt als toeschouwer, therapeut en client, zowel in sessies als in het dagelijks leven (op niet-alledaagse momenten). Mocht je behoefte voelen het hierover te hebben met mij, dan kan dat hoor. Dat geldt overigens ook voor je prachtige vrouw.

    Je hebt m’n gsm-nummer… so feel free!!!

    Liefs,
    Tam

  2. marritanne zegt:

    Tegelijk met het zelf te bespreken, maak je het met je blog denk ik ook voor veel andere mensen makkelijker bespreekbaar.
    Ik bewonder de kracht die in al je schrijven steeds weer naar voren komt.

    Niets dan respect!

    Liefs,

    Marrit

  3. marlies van der heide zegt:

    hoi hans

    Wat hou jij toch een mooi blog bij .
    Wat vreselijk dat het nu ook niet zo goed met je gaat.
    Maar hopen dat je straks weer wat opknapt – in elk geval de betere kant op gaat.
    groetjes ook aan je vrouw
    liefs marlies van der heide ( schoonzus van Aukje )

  4. Inge42 zegt:

    Hoi lieve Hans,

    Je blogs lees ik met grote interesse. Helaas zit ik in hetzelfde schuitje (Gold IV) maar dat wist je al.
    Ook ik ben er toch veel mee bezig en helemaal na het grote verlies van Aukje en nu het langzame herstel van W. bij ons op de afdeling in Beatrixoord.

    Schrijven is zoals je weet niet mijn ding. Ik vertel alles liefst face to face. Ik wil je laten weten dat ik toch onder de indruk ben van het geschrevene en veel aan jullie (ook Anna natuurlijk) denk.

    Heel veel liefs en een dikke knuf,
    Inge

    • oogwerkdotnl zegt:

      @Inge42
      Wat leuk hier een reactie van jou te lezen. Ook zag ik je op Twitter maar daar doe je (nog) niet zoveel. Ga je daar nog actief worden? En reageren op mijn berichtjes aan jou?
      We zien elkaar binnenkort weer in Haren.
      Lieve groet,
      Hans

  5. Baluda zegt:

    Ook voor mij, als mede COPD-patiënt, is dit drieluik van artikelen belangrijk.

    Zoals ik het begrijp zijn er aan het eind van de rit twee keuzes. Ten eerste kan men palliatief sederen, medicatie toedienen die alle pijn of zelfs het bewustzijn wegneemt. Hiermee kan het leven op eigen kracht vertrekken en het lichaam achterlaten. De andere keuze is een actieve vorm. De medicatie is hierbij zo ruim dat we hiermee het leven met opzet een duwtje in de rug geven.

    Wat is, vraag ik me af, de tijdigheid van actieve euthanasie. Wanneer voer je die uit? Is dat uren voordat het lichaam het toch al zou opgeven? Dagen? Weken?

    Bedankt voor je heldere hoofd en pen, Hans. Ik hoop we nog lang van je tweets en blog mogen genieten.

    • oogwerkdotnl zegt:

      Wanneer je uiteindelijk euthanasie toepast, is geheel aan jezelf. Voor een ieder zal het moment waarop namelijk verschillen. De één kan meer hebben dan de ander. Toepassen van euthanasie heeft niets te maken met het tijdstip waarop het lichaam er zelf mee zou stoppen. Op het moment dat het lijden voor jou te zwaar wordt en je kunt de betrokken artsen daarvan overtuigen, kan euthanasie worden toegepast. Of je lichaam nog een maand of twee jaar mee zou kunnen, speelt in de beslissing geen enkele rol.

      Ik hoop mijn hoofd en pen nog lang helder genoeg te houden zodat jij en anderen kunnen blijven genieten van mijn welog.

  6. frans zegt:

    Hallo Hans.
    Ook ik zit in hetzelfde schuitje als jij. Gold 4. Een jaartje eerder nog volledig doorgelicht, niets aan de hand, met dit lichaam zou ik de marathon van Athene moeten kunnen lopen volgens de arts.
    1 jaar later weer naar de longarts na een longontsteking en …Gold4!
    Geniet van je schrijfstijl en je blogs, als ik in dit geval van genieten mag spreken natuurlijk. Waardeer ze wel ontzettend. Ik wil graag een keer met je mailen als je daar zin en kracht voor hebt.
    Groeten, sterkte en tot schrijfs

  7. Wat een mooie blog Hans,

    Mooi om te lezen hoe je euthanasie bespreekbaar maakt. Dat is ook mijn werk bij de NVVE. Heb je blog dus naar onze volgers ge retweet en het staat daarom ook op onze homepage.

    Met vriendelijke groet,

    Stefanie

    • oogwerkdotnl zegt:

      @Stefanie
      Fijn om te lezen dat je mijn blog mooi vindt. Euthanasie is een onderwerp wat mij al langer bezig houdt. Niet in de eerste plaats vanwege mijn COPD.

      Zestien jaar geleden kreeg mijn vrouw MS in een vorm die aanvankelijk niet te stoppen was. Ze ging zo razendsnel achteruit dat euthanasie vrijwel direct ons leven beheerste. Na jaren is zij gelukkig is stabieler vaarwater belandt.

      Nu is de beurt aan mij en ga ik razendsnel achteruit. Euthanasie is nu meer een onderwerp geworden wat op mij van toepassing is. Het kan verkeren. :-)

      Fijn dat mijn weblog op jullie homepage vermeld staat. Niet alleen het onderwerp over euthanasie maar waarschijnlijk veel meer posts kunnen waardevol zijn voor de doelgroep van de NVVE. Ondanks dat het in hoofdzaak over COPD gaat, is de rode draad vaak toch chronisch ziek zijn, hoe daarmee te leven en de onherroepelijke dood die daar op volgt; op natuurlijke wijze of met minder of meer hulp.

  8. Dank je voor je antwoord Hans.

    Toevallig is er op 7 april ook een debatavond over euthanasie in De Bres, Schoolstraat 4 in Leeuwarden. Onder ander met René van Doremalen, geestelijk verzorger van het MCL. Meer info staat op http://www.nvve.nl in de agenda.

    Ga door met schrijven!
    Stefanie

  9. Mathilde zegt:

    Lieve Hans,

    Mooie blog weer! Goed dat je euthanasie bespreekbaar durft te maken!
    Ik wil graag nog even reageren op wat jij schrijft in de 3e alinea, over het toedienen van morfine en hoe dit voor de patient én voor de omstanders is qua beleving.
    Wil graag mijn ervaring (in het kort) met je delen.

    Ik heb mijn moeder uren lang zien vechten om een beetje zuurstof in haar longen te krijgen, en de koolzuur uit haar longen. Suf is ze nooit geweest. Op een gegeven moment werd door de longarts vastgesteld/bepaald dat haar lijden onmenselijk was geworden en heeft hij haar een hoge(re) dosis morfine toegediend.
    Al vrij snel daarna zag ik mijn moeder rustig worden, de paniek uit haar ogen verdwijnen…

    Lieve Hans, zoiets te zien is op zijn minst indrukwekkend te noemen, maar wat bij mij vooral de overhand had, was een gevoel van opluchting (fijn, die Nederlandse taal).
    Machteloos toe te moeten zien hoe iemand van wie je zoveel houdt zó moet vechten voor een beetje lucht, is verschrikkelijk. Om te zien hoe diegene dan door het uitschakelen van het bewustzijn door morfine eindelijk rustig wordt, dat de paniek verdwijnt en dat ademhalen vanzelf lijkt te gaan…
    Dankbaar was ik ook, voor het feit dat mijn moeder dankzij de morfine rustig zou kunnen sterven, zonder gevecht en vooral zonder het gevoel te hebben te stikken.
    De reserves van mijn moeder waren op, zij is vrij snel na het toedienen van de morfine heel rustig aan haar laatste reis begonnen.

    Lieve Hans, ik hoop dat jij nog lang, heeeeel heeeeel lang wacht met jouw laatste reis! Ik zou willen dat mijn moeder haar reis ook nog even had kunnen uitstellen, maar ik vind troost te weten dat ze zo rustig en zonder angst heeft kunnen vertrekken.

    Heel veel liefs en dikke knuffel voor jou en Bella,
    Mathilde

    • oogwerkdotnl zegt:

      @Mathilde
      Wat een fijne reactie, lieve Mathilde. Ook voor de lezers van mijn weblog is dit een reactie waar ze wat aan hebben. Niets is namelijk zo treffend als een ooggetuige verslag van dergelijk handelen met morfine.
      Voor omstanders is het ontzettend indrukwekkend iemand te zien vechten voor een beetje lucht en de verademing (Ja-ha, fijn hè, de Nederlandse taal?) die volgt op het toedienen van voldoende morfine is onbeschrijfelijk. Rust en ademen of het vanzelf lijkt te gaan.
      Jaloers kan ik worden op Obelix die in een vat met toverdrank viel waardoor hij z’n hele leven van de werking van die toverdrank blijft profiteren. Kan ik misschien in een vat met morfine vallen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s